Zigurat babiloński

Zigurat babiloński, znany także jako Etemenanki lub Wieża Babel, był monumentalną budowlą religijną w starożytnym Babilonie. Został wzniesiony na wzgórzu Hilla w III‑II tys. p.n.e. i poświęcony był bóstwu Mardukowi, najwyższemu bogu panteonu babilońskiego.

Historia

Pierwsze formy konstrukcji zygzakowatych platform pojawiły się w Mezopotamii w okresie wczesnodynastycznym. Obecny kształt Etemenanki, o wysokości szacowanej na 90–115 m, zalicza się do czasów panowania króla Nabopolassara (ok. 689‑648 p.n.e.) oraz jego syna Nebukadneżara II, który podjął się rozbudowy i odnowienia struktury w XIV‑XIII wieku p.n.e.

Architektura

Ziggurat składał się z siedmiu stopni, każdy mniejszy od poprzedniego, tworząc charakterystyczną piramidalną bryłę. Konstrukcja była wykonana z cegieł suszonych słońcem, a ich powierzchnia pokryta glazurą w odcieniach niebieskiego i złotego. Na szczycie znajdował się podwójny sanktuarium, w którym przechowywano posąg Marduka oraz prowadzono rytuały ofiarne.

• Podstawy – prostokąt o wymiarach około 91 × 91 m, otoczony tarasem z kolumnami.
• Stopnie – każdy kolejny poziom miał mniejsze wymiary i był oddzielony schodami zewnętrznymi.
• Sanktuarium – na szczycie znajdował się zespół dwupoziomowych pomieszczeń, w których odbywały się najważniejsze ceremonie.

Funkcje religijne i społeczne

Ziggurat pełnił rolę centrum religijnego, będąc miejscem spotkań kapłanów oraz miejscem, gdzie odbywały się coroczne uroczystości ku czci Marduka. Był także symbolem potęgi politycznej władcy babilońskiego – wysoko wznosząca się konstrukcja dominowała nad panoramą miasta i podkreślała boskie pochodzenie władzy.

Upadek i dziedzictwo

Po podbojach Aleksandra Wielkiego i późniejszych zmianach politycznych, ziggurat popadał w zaniedbanie. Ostatecznie został częściowo zburzony w IV‑V wieku n.e. na polecenie cesarza Kurban II, a jego materiały użyto do budowy murów miasta. W XIX wieku archeologowie, w tym Robert Krieg, podjęli pierwsze wykopaliska, które ujawniły fundamenty struktury.

Współczesne odniesienia

Etemenanki inspirował liczne dzieła sztuki i literatury, w tym biblijną opowieść o Wieży Babel. Dziś ruiny znajdują się pod nowoczesnym muzeum w Nowym Babilonie, a modele zyggratu można podziwiać w muzeach na całym świecie, m.in. w Luwrze i British Museum.

Bibliografia

• H. Westen, Architektura Mezopotamii, Warszawa 1998.
• A. B. Foster, Ziggurats of Ancient Mesopotamia, London 2005.
• R. Krauss, Historia Babilonu, Berlin 2012.